Κριτική της Κατερίνας Λιάτζουρα για τη συλλογή διηγημάτων «Βεκτιλέθ» του Γιώργου Αγγέλου, δημοσιευμένη στο περιοδικό Literature.
***
Το βιβλίο του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα Γιώργου Αγγέλου, με τίτλο Βεκτιλέθ (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025), συνιστά μια ενδιαφέρουσα απόπειρα υπαρξιακής και στοχαστικής αφήγησης μέσα από τη φόρμα της σύντομης πεζογραφίας. Πρόκειται για μια συλλογή τριών διηγημάτων, υπό των τίτλων «Βεκτιλέθ», «Λαβύρινθος» και «Πιθηκάνθρωπος», διηγήματα συγκροτούν μια συμβολική διαδρομή μέσα στον χρόνο της ανθρώπινης ιστορίας, χωρίς ωστόσο να εγκλωβίζονται σε συγκεκριμένο ιστορικό ή γεωγραφικό πλαίσιο.
Όπως επισημαίνει και ο ίδιος ο συγγραφέας, η επιλογή του άχρονου και του άτοπου αποτελεί συνειδητή αφηγηματική στρατηγική. Με τον τρόπο αυτό ο Αγγέλου επιχειρεί να αποσπάσει τις ιστορίες του από τις περιοριστικές συντεταγμένες της πραγματικότητας και να τις μετατρέψει σε αλληγορικά πεδία προβληματισμού. Στο εσωτερικό αυτών των αφηγηματικών χώρων αναπτύσσονται προσωπικοί υπαρξιακοί και κοινωνικοί στοχασμοί, οι οποίοι επιχειρούν να συνομιλήσουν με τον αναγνώστη σε ένα βαθύτερο, σχεδόν διαχρονικό επίπεδο.
Η τριμερής δομή του βιβλίου λειτουργεί ως άξονας μιας ευρύτερης συμβολικής σύλληψης. Το πρώτο διήγημα, «Βεκτιλέθ», αντιστοιχεί στο παρελθόν της ανθρωπότητας, το «Λαβύρινθος» στο παρόν της, ενώ το «Πιθηκάνθρωπος» στρέφεται προς το μέλλον. Η διάταξη αυτή χωρίς να υπηρετεί μια γραμμική ιστορική αφήγηση, λειτουργεί ως μια στοχαστική χαρτογράφηση της ανθρώπινης συνθήκης. Στον πυρήνα της βρίσκεται η ιδέα ότι, παρά τις ιστορικές μεταβολές και τις τεχνολογικές προόδους, ο άνθρωπος παραμένει ουσιαστικά ίδιος με τους πρώτους προγόνους του: φορέας των ίδιων ενστίκτων, των ίδιων φόβων και της ίδιας ανάγκης για επικοινωνία. Ως βασικό αφηγηματικό εργαλείο αξιοποιεί ο συγγραφέας την αλληγορία, μετατρέποντας τις επιμέρους ιστορίες σε στοχαστικά σχήματα για την ανθρώπινη κατάσταση. Στο ομώνυμο διήγημα, «Βεκτιλέθ» η εκμετάλλευση του νομικού πλαισίου από τους ανθρώπους προκειμένου να δραπετεύσουν από την ίδια τους την καθημερινότητα λειτουργεί ως αλληγορία της βαθύτερης επιθυμίας φυγής από μια πραγματικότητα που οι ίδιοι έχουν συγκροτήσει. Στον «Λαβύρινθο», η μορφή του διανοουμένου που απομονώνεται πίσω από τους τοίχους που ο ίδιος έχει χτίσει, γεμάτους με τα γραπτά του, παραπέμπει συμβολικά στο αδιέξοδο της υπερτροφικής σκέψης και στην αυτοπαγίδευση του ανθρώπου μέσα στα πνευματικά του κατασκευάσματα. Τέλος, στον «Πιθηκάνθρωπο», η εικόνα ενός ευφυούς πιθήκου που επιλύει όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας αναδεικνύει αλληγορικά το παράδοξο της ανθρώπινης επιθυμίας: ακόμη και σε έναν κόσμο πλήρους λειτουργικότητας και τάξης, ο άνθρωπος παραμένει ανικανοποίητος, αναζητώντας κάτι που υπερβαίνει την απλή οργάνωση της καθημερινότητας. Μέσα από αυτές τις μορφές αλληγορίας, ο συγγραφέας εστιάζει στον εσωτερικό κόσμο των ηρώων του και φωτίζει ένα διαχρονικό φιλοσοφικό παράδοξο: την επίμονη τάση των ανθρώπων να επιδιώκουν την απελευθέρωση από τις ίδιες τις συνθήκες που έχουν με κόπο δημιουργήσει.
Στον κόσμο αυτό που σκιαγραφεί ο Αγγέλου, η ανθρώπινη ιστορία αποκλίνει από μια απλή παρουσίαση πορείας προόδου ή παρακμής, ενισχύοντας έτσι την πεποίθηση μιας αδιάκοπης προσπάθειας επικοινωνίας του ανθρώπου, πρωτίστως με τον εαυτό του και έπειτα με τους γύρω του. Η επαναλαμβανόμενη αυτή προσπάθεια του ανθρώπου, άλλοτε επιτυχημένη και άλλοτε ατελής, γίνεται το στοιχείο που ενώνει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Ο κοινός πάντως άξονας που διατρέχει τις τρεις ιστορίες είναι η αδυναμία των ανθρώπων να υπερβούν πλήρως τις συνθήκες που τους περιορίζουν και συχνά τους συνθλίβουν. Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη διαρκή σύγκρουση με τα όρια της ύπαρξης, παραμένει πάντα μια αδιόρατη αλλά επίμονη ελπίδα απελευθέρωσης. Η σταδιακή χρονική μετάβαση των τριών διηγημάτων λειτουργεί έτσι ως φιλοσοφικός υπαινιγμός για τη διαχρονικότητα των θεμελιωδών ερωτημάτων της ανθρώπινης εμπειρίας: το ανικανοποίητο της ανθρώπινης ψυχής, η βαθιά ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία με τον άλλον και η αδιάκοπη αναζήτηση μιας αλήθειας που φαίνεται να διαφεύγει, αλλά εξακολουθεί να καθοδηγεί την ανθρώπινη σκέψη και πράξη. Σε αυτή τη συνεχή ένταση ανάμεσα στον περιορισμό και την ελπίδα αποτυπώνεται τελικά η φιλοσοφική διάσταση του βιβλίου.
Και ακριβώς σε αυτή τη φιλοσοφική διάθεση εντοπίζεται το ενδιαφέρον στο συγγραφικό εγχείρημα του Αγγέλου, που επιχειρεί να μετατρέψει τη λογοτεχνία σε χώρο στοχασμού για την ανθρώπινη ύπαρξη και όχι να αφηγηθεί απλώς άλλες τρεις ακόμη ιστορίες. Μέσα από συμβολισμούς και αλληγορικές εικόνες, το «Βεκτιλέθ» επιχειρεί να καταγράψει την προσωπική εκδοχή του συγγραφέα για την ανθρώπινη ιστορία, όπως αυτή φιλτράρεται από τον ψυχισμό του και μεταπλάθεται σε λογοτεχνικό λόγο.
Παρά την πεποίθηση που διατυπώνεται στο βιβλίο ότι ο κόσμος δύσκολα αλλάζει, το έργο δεν καταλήγει σε έναν απαισιόδοξο τόνο. Αντίθετα, αφήνει να διαφανεί μια συγκρατημένη αλλά ουσιαστική αισιοδοξία: η ομορφιά, η ανθρώπινη επαφή και η δυνατότητα κατανόησης εξακολουθούν να επιβιώνουν μέσα στον χρόνο. Με αυτή την οπτική, το «Βεκτιλέθ» προτείνει μια λογοτεχνική περιπλάνηση στην ιστορία του ανθρώπου, όπου η ελπίδα βρίσκεται στην επίμονη προσπάθεια να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον, και νομίζω πως μέσα στα πλαίσια αυτής της συνθήκης, ο συγγραφέας Γιώργος Αγγέλου κατόρθωσε με επιτυχία να προσελκύσει την προσοχή μας ώστε να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον -αναγνωστικά τουλάχιστον.
Πηγή | Copyright: Literature | Κατερίνα Λιάτζουρα
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.