«Το σαράβαλο: Ταξίδι εντός» | Ανδρέας Π. Μαγδαληνός | Κριτική | Fractal | Κωνσταντίνος Κωστέας

Κριτική του Κωνσταντίνου Κωστέα για την ποιητική συλλογή «Το σαράβαλο: Ταξίδι εντός» του Ανδρέα Π. Μαγδαληνού, δημοσιευμένη στο περιοδικό Fractal.

 

***

 

Η παρθενική συλλογή του Ανδρέα Μαγδαληνού Το σαράβαλο: Ταξίδι εντός συνιστά μια αέναη δραπέτευση, μια προδιάθεση φυγής, η οποία μπορεί να συνοψιστεί σ’ ένα διαπεραστικό σάλπισμα προς τον αναγνώστη: «να χάνεσαι κάθε στιγμή μέχρι να βρεθείς εκεί που θέλεις». Παρά τις αναφορές σε γνώριμους προορισμούς —από το πατρογονικό Μεσολόγγι με τον «υπεριώδη ουρανό» της λιμνοθάλασσας, κατά το ηλιοβασίλεμα, έως το Άμστερνταμ— ο υπότιτλος μάς προσγειώνει απότομα, στρέφοντας την πυξίδα προς τα ενδότερα, στις ανεξερεύνητες πτυχές της ύπαρξης.

Ως συνοδοιπόροι σ’ αυτό το μυσταγωγικό ταξίδι αυτογνωσίας, ανακαλούνται επικοί ήρωες: οι Αργοναύτες, που διεκδικούν το Χρυσόμαλλο Δέρας, πλέοντας ως την Κολχίδα, κι ο Οδυσσέας, περιπλανώμενος ανάμεσα στην Καλυψώ, την Κίρκη και την Πηνελόπη, στον δρόμο προς την αρχετυπική Ιθάκη. Η χρόνια μαθητεία στη φιλολογία ενοφθαλμίζεται και σ’ ένα διάτορο πρόταγμα ελευθερίας, που παρομοιάζει την αγαπημένη γυναικεία μορφή με μια πόλη-κράτος, η οποία ανθίσταται στον αθηναϊκό επεκτατισμό των χρόνων του Περικλή.

Η προσγείωση στο σήμερα δεν αργεί· η καθυπόταξη των ταύρων, η δίχως απώλειες υπέρβαση των Συμπληγάδων δεν γίνονται με όχημα πλέον την έμψυχη Αργώ¹, αλλά με το γνωστό στους διαδικτυακούς λάτρεις της ποίησης «σαράβαλο» — μια μαγική λέξη, η οποία, παρά τη φθαρτότητά που αποπνέει, «εξ απαλών ονύχων» σημαδεύει ανεξίτηλα τον Μαγδαληνό, σύμφωνα με εκμυστήρευσή του. Η σύνδεση με την ταχύτητα και τη «μέθη ενός αλλόκοτου μύρου από βενζίνη» δεν δύναται να λογιστεί φουτουριστική² ανασύσταση. Άλλωστε, σε αντίθεση με τον Φιλίππο Τομάζο Μαρινέττι (1876—1944)³, ο δημιουργός ατενίζει με δέος την αρχαιοελληνική πλαστική —συγκεκριμένα την Αφροδίτη της Μήλου— και στο πλαίσιο μιας ρομαντικής έξαρσης, μετατρέπει τη Σελήνη σε έναν χώρο απόθεσης αντικρουόμενων συναισθημάτων:

«Όσο είναι Αύγουστος»

Όσο έχουμε το φεγγάρι

να απιθώνουμε τους φόβους

και τις ελπίδες.

όλα θα πάνε καλά.

Ακολούθως, η ποίηση του αποπνέει μια φυσιοκρατική αύρα, δεδομένης της πρόσκλησης των ανέμων (Σιρόκος, Γρέγος, Λίβας, Βαρδάρης) και της επιστράτευσης του ηλίου και της σελήνης ως σκηνικών σε μια ιδιότυπη περιφορά του εικοσιτετράωρου γύρω από ένα χαμόγελο. Να μην παραλείψουμε ακόμα τη συμμετοχή της χλωρίδας (φραγκοστάφυλα, τουλίπα, ρόδα των επιθυμιών, φύκια) και της πανίδας (φλαμίνγκο, πεταλούδα, κοράλλια, κοχύλια). Ενδεικτικά, ο ποιητής, ατενίζοντας την πανσπερμία των φυλακισμένων λουλουδιών κι αρωμάτων, αναρωτιέται: «Άραγε θα μπει σ’ ένα τέτοιο όμορφο ανθολόγιο και η αγάπη μόλις μαραθεί;», ενώ τα χείλη της αγαπημένης παρομοιάζονται με «φρούτα του θέρους»:

«Φρούτα του θέρους»

Φράουλες,

κεράσια,

σταφύλια,

γιαρμάδες·

τα χείλη σου

είναι τα

αγαπημένα μου.

Πέραν του ειδυλλιακού, εκστατικού τόνου, δεν πρέπει να προσπεράσουμε τον λυρισμό και τα ελεγειακά ξεσπάσματα της συλλογής. Ενδεικτικά, ο Μαγδαληνός παραφράζοντας το πασίγνωστο καρτεσιανό αξίωμα σε «Doleo ergo sum» («Πονώ, αρα υπάρχω») εξομολογείται τη συμπόρευσή του με το τραύμα και την ανεπιτυχή προσπάθεια κατευνασμού του: «όλη τη ζωή μας μάθαμε να καταπίνουμε παυσίπονα» Παράλληλα, στο επιγραμματικό «Μακριά σου» συρρικνώνει τον αντίκτυπο της απουσίας ενός απροσδιόριστου «εσύ» σε τέσσερα επιρρήματα: «Απόμερα, / παγερά, / πνιγηρά, / ανυπόφορα».

Σε κάποιες περιπτώσεις, ξεφεύγει από την έκθεση εσωτερικών καταστάσεων και, «ψηλαφώντας πληγές ανθρώπων», δίνει φωνή στον θρήνο του Δαίδαλου για τον πτερωθέντα Ίκαρο —ο οποίος κατά τον Κάλβο, «επνίγη θαλασσωμένος»— ενώ ο «Θρήνος για τα Τέμπη» καταμαρτυρεί ότι ο δημιουργός συνιστά παράδειγμα ενεργού πολίτη, ο οποίος διψά για το δίκαιο. Ας παραθέσουμε ένα χαρακτηριστικό δείγμα γραφής:

Άδικο είναι,

πόνος αβάσταχτος είναι.

Έμεινε ορφανό εκείνο το μήνυμά σου,

μείναν ορφανές οι καλημέρες μας στα χείλη,

που μείνανε σφιγμένα, μαρμαρώσαν

εκείνο το πρωί —και κάθε πρωί—,

έμεινε το χτυποκάρδι, ο κόμπος στο λαιμό, ο θυμός. […]

Ως προς την τεχνική, τα ποιήματα της συλλογής μετουσιώνουν δημιουργικά τα νάματα του μοντερνισμού. Μολαταύτα, σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζονται πειραματισμοί με την ομοιοκαταληξία και το ομοιοτέλευτο, ακόμα και τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβό: «Ήλιος θεός απέναντι / θάλασσα μάνα αγνάντια», προσφέροντας την αίσθηση της μουσικότητας. Ενδιαφέρον έχει και η προσεγμένη χρήση σύνθετων επιθέτων (π.χ. «υγράλατο», «καλλιπλόκαμοι», «δυσκολοκατάκτητου», «ουροβόρος», «αιθεροβάμων»), που αξιοποιούνται είτε για να αναδείξουν τον χώρο και να εικονοποιήσουν την εξιδανικευμένη γυναικεία μορφή είτε για να υποβάλλουν μύχιες καταστάσεις, όπως η αποστασιοποίηση από την ασθμαίνουσα καθημερινότητα και η διαρκής επιθυμία ανανέωσης.

Παρά τον συνομιλητικό τόνο και την εκφραστική λιτότητα, συχνή κρίνεται η καταφυγή στη συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας: «Ζω σε ένα μικρό σύννεφο λίγων τετραγωνικών», «βαλσαμωμένες τρυφερότητες», «στο πιο βαθύ σκοτάδι / ρίξε παραγάδι», «Οι αναμνήσεις θα σου χτυπήσουν χαράματα την πόρτα». Την προσοχή μας κεντρίζουν και διακειμενικές αναφορές από ετερόκλιτα πνεύματα: Επίκουρος, Πόε Καβάφης, Σαββόπουλος, ενώ στο υπέδαφος της θα βρούμε και ίχνη από ομότεχνους όπως: ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Καββαδίας, η Δημουλά, ο Λάσκαρης…

Εν τέλει, «Το Σαράβαλο» δεν είναι μια συλλογή που εκπορεύεται από την ψηφιακή δημοφιλία του δημιουργού της, αλλά συνιστά το εκχύλισμα μιας χρόνιας και επίπονης τριβής με τον Λόγο, η οποία μετουσιώθηκε σε μια αυθεντική φωνή ενδοσκόπησης.

 

Πηγή | Copyright: Fractal | Κωνσταντίνος Κωστέας