Κριτική του Απόστολου Θηβαίου για τη συλλογή διηγημάτων «Το πείραμα του αστεριού και άλλα διηγήματα» της Ελένης Ονάσογλου, δημοσιευμένη στο περιοδικό Literature.
***
“Το πείραμα του αστεριού και άλλα διηγήματα”, τιτλοφορείται η συλλογή της Ελένης Ονάσογλου που εμφανίζεται με το πρώτο της βιβλίο για να φωτίσει έναν άλλο κόσμο. Ιστορίες με έντονο το προσωπικό στοιχείο και για αυτό ποιητικές. Θα χρειαστεί κανείς να φτάσει στο τέλος του βιβλίου των εκδόσεων Ιωλκός για να πάρει μια γεύση από τους όρους και τις συνθήκες, τις βαθύτερες που γέννησαν και στήριξαν το παρθενικό, εκδοτικό εγχείρημα της Συριανής φωτογράφου με ατομικές εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και το εξωτερικό αλλά και συμμετοχές σε ομαδικές παρουσιάσεις.
Είναι πάντα οι άνθρωποι που μας καθορίζουν, οι άνθρωποι που πρωταγωνιστούν μες στις ιστορίες, βγαλμένες μέσα από την πιο κοινή ώρα, εκείνη της απώλειας. Αφηγήσεις που διαβαίνουν από το ορατό στο ανείπωτο και έπειτα πάλι επιστρέφουν σαν άνεμος στο σταυροδρόμι, σαν άνεμος που δεν μας έχει λησμονήσει. Και έρχεται τώρα να γυρέψει τις αποκρίσεις μας, φθάνει μες στην ερημιά, κάτω από τα κυπαρίσσια που σμίγουν σε μια από τις συγκλονιστικότερες ιστορίες της συλλογής. Οι εκδόσεις Ιωλκός έρχονται να επιβεβαιώσουν άλλη μια φορά τη στήριξή τους στην καλή, ελληνική λογοτεχνία που με το στοιχείο της έκπληξης στις σελίδες της και εφοδιασμένη με τα χίλια και ένα πρόσωπα της πραγματικότητας, υπηρετεί από την πλευρά της ποίησης – θα την αναγνωρίσεις σε φράσεις νησιά, σε εσοχές και αρμούς της συλλογής – κάτι από τη φαντασία.
Αλυσίδες από τριαντάφυλλα οι μνήμες, έρχονται με τα κύματα, κάτι αφήνουν, κάτι μας παίρνουν στο γνώριμο παιχνίδι της ζωής. Και εμείς, όπως η δημιουργός, γυρεύουμε τις καλύτερες λέξεις διασώζοντας σαν κάποιο είδος αρχαιολόγου της ίδιας μας της ύπαρξης, τις πιο μνημειώδεις στιγμές. Πρόσωπα, χειρονομίες, λόγια, ένα ολόκληρο σύμπαν που ακόμη και αν χάσουμε όλη μας τη συνείδηση, εγγράφονται με την ιδιότητα μιας αφοπλιστικής, μιας μαγεμένης νεότητας. Κάθε απουσία, κάθε ψηφίδα που γλιστρά στους γκρεμούς των ιστοριών της Ελένης Ονάσογλου, σημαίνει τα πάντα, καίει τις καρδιές. Και γεννά κάθε μια από αυτές τις ιστορίες, τις ανθρώπινες που δεν υπερασπίζονται κάτι σπουδαίο και μεγάλο. Μόνο καταπιάνονται με το ανεξάντλητο επιχείρημα του πόνου. Αν γυρεύεις το δίδαγμα που πρέπει να έχει ο πόνος, έτσι όπως το ‘γραψε θαρρείς από την άλλη πλευρά του κόσμου η Τζένη Μαστοράκη στην πρόσφατη έκδοση με το επίμετρο του Διονύση Καψάλη, δεν θα το βρεις. Μόνον την ξεχασμένη αλήθεια που στέκει μονάχη της μες στον άνθρωπο, μονάχα ετούτη που τόσο επίμονα γυρεύει να αποδιώξει. Οι άνθρωποι και οι παλιοί μας εαυτοί, όλοι να λείπουν τόσα χρόνια, σαν τάχα να αγάπησαν αγγέλους. Και αυτό η Τζένη Μαστορακη το έγραψε και έκανε τη διαφορά για άλλη μια φορά.
“Το Σταυροδρόμι”, “Το πείραμα του αστεριού”, “Ομφάλιος Λώρος”, “Έπινα πολύ”, μερικοί από τους τίτλους των διηγημάτων που συνθέτουν στη νέα έκδοση της Ιωλκού “Το πείραμα του αστεριού”. Στέκομαι στο συγκλονιστικό σταυροδρόμι. Γυρεύω στις τσέπες μου τα σπίρτα, στη φλέβα του καιρού μου, ότι προηγήθηκε. Είμαι οι απογνώσεις μου, όπως το γράφει η συγγραφέας που διαλέγει λέξεις με αιχμές και αποφεύγει τις διακοσμήσεις στις ιστορίες της. Σαν τις ζωγραφιές των μεγάλων δασκάλων που κάποτε διέφυγαν των γραμμών τους και πέταξαν για των χρωμάτων τον κόσμο, αφήνοντας να λάμψει μια άλλη, βαθύτερη ουσία. Έτσι και οι κλειστοί κόσμοι, βιωμένοι ή φανταστικοί, αποκτούν φωνή και λένε την ιστορία τους. Μια συλλογή ή καλύτερα ένα καλειδοσκόπιο, ένα προσκύνημα σε ότι έζησε, διαβαίνοντας τη δόξα του χρόνου και του λάθους, παίρνοντας σε κάθε ένα από τα είκοσι και πλέον διηγήματα της εξαιρετικής έκδοσης ένα άλλο μονοπάτι, έναν δρόμο που θα σε βγάλει ίσια στην καρδιά του ανθρώπου.
Η Ελένη Ονάσογλου μοιάζει με τον ονειρευτή που κάνει κομμάτια τον ύπνο για να σώσει το όνειρο. Για να σφραγίσει τον εφιάλτη που γίνεται κοινός, με όψεις και προσωπεία που η ματιά της δημιουργού ξεχωρίζει, προσθέτοντας ένα στοιχείο μεταφυσικό στην προαιώνια λειτουργία του σύμπαντος. Δίχως φόβο, ακουμπώντας το ολομόναχο άνθος της πάνω στα μνήματα, η συγγραφέας μετατοπίζεται μες στη θαμπωτική θάλασσα της μνήμης. Βαδίζει στα νερά και κάθε τόσο χάνεται σε βυθούς δικούς της που όμως καταφέρνουν να μας αφορούν, απαντώντας σε ένα βαθύτερο κοινό τόπο. Είναι οι ατμόσφαιρες, γνώριμες, είναι οι απουσίες, ένα πεδίο βολής για να ασκηθούμε πάνω στη θλίψη, είναι ο χρόνος και τα κομμάτια του που τα παίρνουν για πάντα μαζί τους, όσοι φεύγουν με ένα νεύμα. Αρκεί η ικανότητα να χωράς στο κεράκι τη λάμψη ολόκληρου ηφαιστείου, γράφουν τ’Ανοιχτά Χαρτιά του Ελύτη. Αρκεί, θα πει ετούτο το σημείωμα, πάντοτε επιρρεπές στις αυθαιρεσίες που χαρίζουν στα πράγματα μια δεύτερη ευκαιρία , αρκεί να μπορούν οι λέξεις, με τη θαυμάσια οικονομία τους να πουν όσα χρειάζονται. Η Ελένη Ονάσογλου υπακούει σε τούτο τον αρχαίο ρυθμό , κάθε της λέξη είναι λίγος άνεμος που αφήνει να γλιστρήσει μέσα από τις χούφτες της. Κάθε αφήγηση, δεσπόζει με τη δωρικότητα της, κάθε ιστορία μια αρχαία δακρυδόχος και η σφραγίδα της αθωότητας. Μες στο μουσείο της ζωής της, η δημιουργός επιστρέφει στα μέρη που έζησε, τους ανθρώπους κατοικεί από την αρχή, ένα προς ένα ξαναστήνει τα συντρίμμια που άφησε ο καιρός. Οι λέξεις φθάνουν σαν σήμαντρα από μια μεγάλη απόσταση, οι αγροικίες απόμακρες, απλώνουν τα χέρια και προσεύχονται μες στην ερημιά τους. Έχουν στα χείλη κρεμασμένη την προσευχή της μάνας. Και οι άνθρωποι μες στο αίνιγμά τους ζουν και κινδυνεύουν, ζηλεύουν την άγνοια των χελιδονιών. Είναι όμως η μνήμη που τους διαμορφώνει , η Ατλαντίδα τους, ένα νησί με ανθισμένους γκρεμούς. Εκεί επιστρέφει ο εαυτός μας και εκεί θα βρει την υψηλότερη μορφή της άνοιξης που είπε ο ποιητής. Σε έναν κόσμο που ξαναγίνεται πρωτότυπος, μες στην καρδιά του εξατμιζόμενου, εκείνου που διασώζει ο ποιητής. Αποσπασματικά, προβάλλεται μες στις ιστορίες η ανάμνηση και η ανθρωπιά, κάθε λέξη η μαρτυρία της φαντασίας και της πραγματικότητας, του πένθους και της παρηγοριάς που μερικές φορές δεν έρχεται ποτέ. Μορφές και πράγματα πέτρινα πια ζωντανεύουν, ρούχα που φορούν από την αρχή τα σώματά τους, φωνές και μυθολογίες του προσωπικού σμίγουν εκεί ακριβώς που πέφτει το φως του μέσα σου ήλιου, διαρκώς μετατοπιζόμενου προς την πλευρά του ονείρου.
Αν θέλει κανείς να βρει τις αφετηρίες ενός έργου, θα πρέπει να γνωρίζει τη θέση του ίδιου του δημιουργού, τον παλμό της ζωής του όταν έγραφε αυτές τις στιγμιαίες αφηγήσεις, κάτι σαν τις πολαρόιντ και όσους τον έρωτα σώζουν μες σε αυτή την ζωή. Η μαρτυρία της ζωής μας θα εξηγούσε, όσα φωτίζει με την στοχαστικότητα και τη συγκίνηση που πρέπει η συλλογή διηγημάτων της Ελένης Ονάσογλου. Μια διαρκής προσπάθεια να ραγίσουμε τη μοναξιά, να λυτρωθούμε, η τέχνη μας, μια απόπειρα και μια χειρονομία που αξίζει περισσότερο από κάθε ιστορικό γεγονός. Σύντομα πορτραίτα, σκίτσα από μνήμης και στο τέλος η ματιά της δημιουργού που σε κάθε ιστορία από όσες, σαν αναπνοές περιλαμβάνονται στην έκδοση της Ιωλκού μεταβάλλεται στο δομικό υλικό μιας ποίησης προσωπικής και μυθιστορηματικής.
Πηγή | Copyright: Literature | Απόστολος Θηβαίος
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.