Κριτική του Γ. Δ. Αναγνώστου για την ποιητική συλλογή «Μανιφέστο Στεναγμών» της Πηνελόπης Ζαλώνη, δημοσιευμένη στο Fractal.
***
Σαν το θλιμμένο εκείνο σονέτο για τη λύπη και τη μοναξιά του Nick Cave, με τον παράδοξο τίτλο JOY, το ποιητικό αυτό βιβλίο, απλώνεται ανάμεσα στην Απουσία και στης Θλίψης τη θάλασσα. Μετεωρίζεται και χτυπά τούς δυο κροτάφους – του Ανθρώπου – την Ύπαρξη και την Απουσία. Της ζωής το απρόσμενο πρόσωπο, που κάποτε γεννά την προσδοκία. Ποίηση με ρυθμό και μέτρο, μικροπερίοδα δομημένη. Να βουτά με τόλμη βαθιά στου Ανθρώπου το μετείκασμα. Στον άδικο πάντοτε Πόνο. Που πάντοτε υφίσταται κι ας μην είναι πρόδηλος. Είναι εκεί και μας περιμένει. Πόνος απότοκος μιας εγκατάλειψης. Στους έξωθεν κινδύνους. Στα αβέβαια βήματα. Στα συναπαντήματα των ανθρώπων. Να ταλαντώνεται σαν εκκρεμές. Σε τρίτο πρόσωπο συνήθως. Απευθυνόμενη στον καθένα. Συνομιλία παροντική που κουβαλά αγόγγυστα το παρελθόν της. Άλλοτε βιώνοντας τη νίκη. Άλλοτε τη μοιραία ήττα. Ποίηση που εκκολπώνει μοναχικούς ανθρώπους. Ανακαλώντας την Μνημοσύνη. Τη Λήθη πολεμώντας. Να κολυμπά με ρυθμό στη Θάλασσα της Απουσίας. Ταξίδι με προορισμό. Χωρίς καμία επιστροφή. Και κάπου εκεί ανάμεσα στους στίχους, η λεύτερη συνείδηση που αντιστέκεται ακόμα. Οι τρείς ερωτιδείς στων Εξαρχείων την Πλατεία. Σαν τον έρωτα που είναι με μολύβι γραμμένος, εύκολα για να σβήνει. Και όσο η απαγγελία προχωρά, προκύπτει ο Πόνος. Αποκαλύπτεται
/ τότε πού πάει ο πόνος; /
/ Τ’ αποκούμπι αυτό τ’ ανθρώπου //
Πελώριος Πόνος. Ακαταπόνητος πάντα. Που πάντοτε επιστρέφει. Να καθρεφτίζεται στις ψυχές όλων των ανθρώπων. Σαν είδωλο κάθε φορά ανεστραμμένο. Και κάπου εκεί οι Εποχές, τα καλοκαίρια και οι χειμώνες. Βότσαλα κι όστρακα όμορφα. Θάλασσες μέσα μας. Να μας γεμίζουν με την Απουσία. Σε βυθό δικό τους να μας παρασύρουν. Στίχοι σαν Εποχές. Θύμησες ψυχοτρόπες που φανερώνουν τού Ανθρώπου την αδύναμη – ευάλωτη φύση. Ετερόφωτοι εραστές – θεριά κι αγρίμια. Μεγεθυμένοι. Υπερεκτιμημένοι. Αποθεώνουν και αποθεώνονται.
| Βρεγμένα τα ρούχα |
Τα μαλλιά της
Οι σελίδες της
λες και ζούσε από πάντα
στον απύθμενο βυθό
της θλίψης
Σε αυτό το ποίημά της – ποίημα δορυφόρος του βιβλίου – η Πηνελόπη Ζαλώνη, σε πέντε μόλις στίχους, βιωματικά, δίνει εικόνα και μορφή στην Θλίψη. Συν – θλίβει, με καλά ακονισμένες λέξεις. Λέξεις – σιωπή. Λέξεις γυμνές, τίποτε να μην κρύβουν. Να μιλούν. Να πνίγονται στον άρρητο της Θλίψης βυθό. Να ζευγαρώνει την Απουσία με στίχους – επιγράμματα. Με τον άφατο Πόνο. Του Ανθρώπου τη μοιραία καταδίκη. Εκεί όπου πια οι ανάσες λιγοστεύουν. Το βιβλίο αυτό της Πηνελόπης Ζαλώνη είναι ένα ώριμο ποιητικό βιβλίο. Με Ποίηση αποκαλυπτική – εξομολογητική και ρέουσα. Ένας ατελείωτος ρυθμός βρέχει τους στίχους της, που παραμένει για καιρό, μέσα στον αναγνώστη – απαγγέλοντα. Ακόμα κι έπειτα από την απαγγελία – ανάγνωση του βιβλίου. Να μας στοιχειώνει. Σαν ποταμός που ποτέ δε στερεύει. Να τον δονούν οι λέξεις – φλόγες. Μικρές εστίες είναι, που πυρακτώνονται, οι στίχοι της. Ανίεροι αβλέμμονες χωρίς αφετηρία. Μόνο εικόνες και αδιόρατες παύσεις. Κοινοί τόποι για όλους τις ανθρώπους. Ποίηση οικουμενική. Ποίηση που δεν μιλά για τον εαυτό της. Μα για τον Άλλο. Να δικαιώνει. Να φανερώνει, πόσο μοιάζουν οι άνθρωποι σαν είναι μόνοι. Η Πηνελόπη Ζαλώνη γνωρίζει πολύ καλά, πως να κάνει αυτό το τίποτε μιας λευκής σελίδας, να γίνεται κάτι, όπως έγραφε ο Οδυσσέας Ελύτης. Και όταν αυτό το κάτι, που ξαφνικά γεννιέται, δεν έχει στόμφο και πομπώδες ύφος – σύμπτωμα νοσηρό της εποχής μας στην Ποίηση – παρά ένα ιδιόλεκτο ταπεινό και ιδιαίτερο μαζί – με το δικό της ύφος – δείχνει στο τέλος να είναι σαν ένα λιμάνι ασφαλές για όλους τους ανθρώπους. Γνώριμο και οικείο. Λιμάνι από λέξεις καμωμένο. Άλλοτε σαν αφετηρία και άλλοτε σαν προορισμός. Το Μανιφέστο στεναγμών είναι ένα ποιητικό βιβλίο που δεν τελειώνει ποτέ. Και που πάντοτε θα θυμόμαστε το ταξίδεμα το δικό μας, μαζί του. Σε μονοπάτια χαρτογραφημένα. Εκείνα που ποτέ δε μοιάζουν ίδια. Στα μονοπάτια όπου περπατούμε μόνοι. Μα που σαν φτάσουμε στο τέλος τους, θα συναντήσουμε εκεί, και άλλους να μας περιμένουν.
[ Ένα Ποιητικό βιβλίο από τις Εκδόσεις Ιωλκός, με Γραμματοσειρά IOLKOS APLA – αποκλειστική χρήση – που σχεδιάστηκε από την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΥΠΟΘΗΚΗ, και το οποίο τυπώθηκε σε χαρτιά AQUERELLO & CHAMOIS , με Σχεδιασμό και Τυπογραφική επιμέλεια από τον Κωνσταντίνο Ι. Κορίδη – με Σελιδοποίηση και Διορθώσεις από την Ζωή Ιωακειμίδου – και Καλλιτεχνική Επιμέλεια ενός ακόμη εξαιρετικού Εξωφύλλου τού σπουδαίου Δημήτρη Κουρκούτη]
*Ο Γ. Δ. Αναγνώστου έχει στο ενεργητικό του τις ποιητικές συλλογές Τα λάματα της πρώτης νιότης (2017), Μέσα στα όμικρον του ονείρου (Γαβριηλίδης, 2018), Η πολυθρόνα της λύπης (Ιωλκός, 2021) και τη συλλογή διηγημάτων Ο μονόλογος του Ελπήνορα και άλλοι μύθοι (Ιωλκός, 2024). Συμμετείχε στα συλλογικά έργα – βιβλία – Ανθολογίες: «Τα ποιήματα του 2018» Εκδόσεις Κοινωνία των [δε]κάτων, Αθήνα 2019, και «ά-ρ-ΡΗΤΑ» του Κωνσταντίνου Μπούρα, Εκδόσεις Ιωλκός , Αθήνα Απρίλιος 2025. Επίσης δημοσιεύει μικροδιηγήματα στα έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά δε|κατα και ΑΠΙΚΟ. Γραπτά του δημοσιεύονται στο arcadiaportal.gr, στο CultureBook, το perithoriomag.wordpress.com, την ΟΔΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ και στα Αρκαδικά Νέα. Δημοσιεύει κριτικές βιβλίων σε ιστότοπους (fractal, BOOKPRESS, αθηνόραμα και μονόκλ), καθώς και στην έντυπη έκδοση της ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ.
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.