Η Κατερίνα Τσιλιαγκού συνομιλεί με το περιοδικό Book Press, με αφορμή την πρόσφατη έκδοση της ποιητικής της συλλογής «Το μέσα φως».
***
Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη μία ποιήτρια; Τι το καινούργιο φέρνει;
Εύλογο το ερώτημα. Δικαιολογημένη πολλές φορές τόσο η δυσπιστία, όσο και η αμφισβήτηση μες στον κατακλυσμό εκδόσεων, απόψεων, φωνών, πληροφοριών… Ο αντίλογος, που είναι και η απάντησή μου στην απορία, είναι ότι οι άνθρωποι όλοι είμαστε μοναδικοί και αναντικατάστατοι. Κουβαλάμε το άπαξ της ύπαρξής μας μες στην αιωνιότητα. Αν αφαιρέσουμε έστω και έναν άνθρωπο από τον κόσμο, ο κόσμος παύει να είναι ίδιος. Αυτό λοιπόν το «καινούργιο» κομίζω και εγώ σε όποιον επιθυμεί να γίνει κοινωνός.
Με ποιους στίχους από τη συλλογή σας θα τη συστήνατε σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε γι’ αυτήν;
(….)
Ήσουν εκεί.
Το θαύμα εκτυλίσσεται πάντοτε δίπλα μας.
Ήμουν εκεί.
Τη φωτογραφική ανασήκωσα,
ετούτο το μοναδικό καρέ
στο διαμπερές του χρόνου
κληρονομιά ν’ αφήσω αναλλοίωτη.
Κοιτώντας απ’ το σκόπευτρο απορούσα
πώς θα χωρέσει τέτοια σαρκωθείσα ευχή
στο στιγμιαίο βλεφάρισμα ενός κλείστρου,
στο φευγαλέο βλέμμα μας στο τώρα που θα γίνει τότε.
Μα αυτή είναι η μόνη μας αλήθεια.
Ο εύθραυστος άλλος,
δηλαδή εσύ,
ως πύλη παραδείσου.
Πώς κατανοείτε τον περίφημο στίχο του Γιώργου Σεφέρη «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας»;
Ως μια άλλη λεκτική αποτύπωση της συνάφειας του κόσμου – ποιητικού και μη. Μια γνωστή φράση που αποδίδεται στον Σίγκμουντ Φρόιντ αναφέρει ότι: «Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί». Και ο ποιητής έχει πάει εκεί με τη δύναμη των λέξεων, με τα λόγια του. Οι άνθρωποι προερχόμαστε από άλλους ανθρώπους, σχετιζόμαστε με άλλους ανθρώπους, πορευόμαστε με άλλους ανθρώπους, φέρνουμε στη ζωή νέους ανθρώπους… Τα λόγια μας είναι αποστάγματα ενός συνεχούς, σιωπηλού διαλόγου με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Είναι λόγια προγόνων, συγχρόνων και διαδόχων.
Ελληνική ποίηση, μεταφρασμένη ποίηση. Ποιο είναι το δικό σας «αναγνωστικό ισοζύγιο»;
Ο Οδυσσέας Ελύτης στον λόγο του στην Ακαδημία της Στοκχόλμης αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «σας γνωρίζουμε και μας γνωρίζετε από το 20 ή έστω το 30% που απομένει ύστερα από τη μετάφραση. Ειδικά όσοι αποβλέπουμε στα θαύματα του λόγου, στον σπινθήρα που τινάζουν εκάστοτε δύο λέξεις κατάλληλα τοποθετημένες, παραμένουμε βουβοί, αμετάδοτοι».
Ταυτιζόμενη σε μεγάλο βαθμό με τα λεγόμενά του, θα έλεγα πως σε ό,τι με αφορά η ζυγαριά γέρνει σαφώς προς τη μεριά της ελληνικής ποίησης, έναντι της μεταφρασμένης. Σε κάθε περίπτωση, στα αναγνώσματά μου δε θα μπορούσαν να μην έχουν τη θέση τους οι ισπανόφωνοι Πάμπλο Νερούδα και Μπόρχες, η ανατρεπτική Πολωνή νομπελίστρια Βισουάβα Σιμπόρσκα, αλλά και οι πιο προσιτοί σε μένα (λόγω γνώσης από μέρους μου της μητρικής τους γλώσσας) Τ.Σ. Έλιοτ, Ουόλτ Ουίτμαν, Λουίζ Γκλικ και Έμιλι Ντίκινσον, που μου αρέσει, όταν αυτό είναι εφικτό, να τους μελετώ σε εκδόσεις που έχουν δίπλα δίπλα το πρωτότυπο κείμενο και τη μετάφραση.
Έχουν επηρεάσει άλλες τέχνες –εικαστικά, μουσική, κινηματογράφος κ.ά.– το ποιητικό σας έργο; Αν ναι, με ποιους τρόπους;
Σαφώς και με έχουν επηρεάσει. Η τέχνη παρ’ όλες τις επιμέρους αντανακλάσεις της παραμένει στον πυρήνα της μία και ενιαία. Η μουσική, η ζωγραφική, ο χορός, το θέατρο, ο κινηματογράφος, η ποίηση είναι κομμάτια του ίδιου παζλ. Αποτελούν νήματα που συμπλέκονται και συνυφαίνουν τον μίτο της Αριάδνης που διαχρονικά μας συνδέει, που μας οδηγεί στην έξοδο του λαβύρινθου. Μπροστά στην τέχνη ως στοιχείο ατομικής ή συλλογικής μνήμης βρισκόμαστε διαρκώς «εκτεθιμένοι». Με την ελπίδα ότι συν-δημιουργώντας θα ανακαλύψουμε τελικά τον λόγο για τον οποίο βρισκόμαστε εδώ. Η τέχνη είναι αυτή που πιστεύω φέρνει στη ζωή μας -στη δική μου ζωή αναμφίβολα- το φως ως δεδομένο και ζητούμενο ταυτόχρονα.
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.