Κριτική της Αθηνάς Ζωγράφου για την ποιητική συλλογή «Ημερολόγιο θηριοδαμαστή» του Αντώνη Δ. Σκιαθά, δημοσιευμένη στο περιοδικό Fractal.
***
“Ποίηση είναι το ημερολόγιο που κρατάει ένα θαλάσσιο πλάσμα που ζει στη στεριά και που θα ήθελε να μπορούσε να πετάξει” C.Sandburg
“Είναι που μπαίνω στο ποίημα και
γίνομαι αχιβάδα, την ψυχή μου να γνωρίσω”
Αντώνης Σκιαθάς
Ένα τέτοιο πλάσμα, που ονειρεύεται υψιπετείς πορείες πνεύματος, θα συναντήσει ο μυημένος στην εκλεκτή ποίηση αναγνώστης στην καινούργια ποιητική συλλογή του πολυσχιδούς Αντώνη Σκιαθά “Ημερολόγιο θηριοδαμαστή”, εκδόσεις Ιωλκός 2024.
Έκδοση προσεγμένη, εξώφυλλο λιτό με την απεικόνιση ενός μαστιγίου και την αναγραφή του τίτλου. Τίτλος αποτελούμενος από δυο λέξεις. Και οι δύο σύνθετες, εξασύλλαβες. Μια ανεπαίσθητη, υποβόσκουσα αρμονία.
Ο τίτλος λειτουργεί μεταφορικά και από την αρχή εξάπτει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ημερολόγιο: προσωπική καταγραφή βιωμάτων, σκέψεων, συναισθημάτων, προβληματισμών. Η έννοια του χρόνου, βασικός θεματικός άξονας του βιβλίου, ενυπάρχει ήδη στον τίτλο, σαν ένα είδος προοικονομίας. Θηριοδαμαστής: Εδώ η αλληγορική λειτουργία εντονότερη. Ποιος άραγε είναι ο θηριοδαμαστής; Πρόσωπο ή κάτι άλλο; Ο αναγνώστης θα το ανακαλύψει ή θα το υποθέσει διαβάζοντας το βιβλίο. Ένα βιβλίο που, σίγουρα, χρήζει προσεκτικής ανάγνωσης- μελέτης, για να κοινωνήσει τα βαθύτερα νοήματα- μηνύματά του.
Το βιβλίο δομείται σε δύο θεματικές ενότητες: “Εκεχειρία” (17 ποιήματα) και “Ημερολογιακές καταγραφές” (16).Στην πρώτη ενότητα κυριαρχεί το α’ ενικό και πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο προσδίδοντας έναν εξομολογητικό τόνο, πιο ατομικό που σταδιακά κι έντεχνα οδηγεί στο καθολικό. Το ποιητικό υποκείμενο αποκαλύπτει προσωπικές, ενδόμυχες σκέψεις που συνδέονται με τη συλλογική συνείδηση. Κι αυτό γίνεται τόσο επιδέξια, ώστε οι δύο κόσμοι, το “εγώ” και το “εμείς” συμπλέκονται αρμονικά (“αιμορραγούσε και από το εγώ και από το εμείς…”). Στα δεκαεφτά ποιήματα της ενότητας διαπιστώνουμε τα βασικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Α. Σκιαθά, γνώριμα από τη μέχρι τώρα ποιητική του διαδρομή και παραγωγή. Λόγος δομημένος στερεά, γνώση λογοτεχνικών τεχνικών, εικονοποιΐα παραστατική, γλώσσα έντεχνη. Οι λέξεις δεν είναι δυσπρόσιτες. Η λεξιλογική δύναμη στηρίζεται στον συνδυασμό των λέξεων που δημιουργούν απρόσμενα ονοματικά σύνολα με έντονη αλληγορική προέκταση (“άρχισαν να βρέχονται τα όνειρά μας…”, “στους πειραματισμούς των εξομολογήσεων…”, “τα κυπαρίσσια αναμμένα κάρβουνα…”). Η χρήση αυτή των ονοματικών συνόλων απηχεί την άποψη του Paul Valéry: “καμιά μεμονωμένη λέξη δεν έχει νόημα”, οδηγώντας στο συμπέρασμα πως φορέας του νοήματος είναι η φράση, θέση ανάλογη με τοποθετήσεις γλωσσολόγων, όπως ο É. Benveniste και φιλοσόφων, όπως o L. Wittgenstein.
Ο Α. Σκιαθάς περιδιαβαίνει τα μονοπάτια της μνήμης, ελίσσεται στη χρονογραμμή, ταξιδεύει και συνδέει τόπους, εποχές, γεγονότα, πρόσωπα. Όλα αυτά αξιοποιούνται και μετουσιώνονται ποιητικά. Από τη μετουσίωση αυτή αναδύεται η ποιητική σκέψη και βούληση. Ο χρόνος και η πορεία του, η επίδρασή του στη ζωή των ανθρώπων, οι απώλειες, ο θάνατος, η διάψευση, η απογοήτευση, ο προβληματισμός, η αναζήτηση. Ο ποιητής θέτει τη γραφή επί τον τύπον των ήλων. Κεντρίζει το ενδιαφέρον, ενεργοποιεί τη σκέψη και τον ψυχισμό των αναγνωστών. Βαθιά εξομολογητικός, δεν διατηρεί ψευδαισθήσεις. Απογυμνώνει κι αποδομεί τον κόσμο, έναν κόσμο με τόσα τρωτά (“γράφω για την άνοιξη και την αρρώστια της”, “μετανάστες όλοι σ’ αποστειρωμένες κάμαρες…”, “σε πόλεις άφιλες, άλλωστε, κατοικούμε με τους φόβους του μυστικού δείπνου…”).
Ο Α. Σκιαθάς συνδιαλέγεται ποιητικά με πρόσωπα και γεγονότα σπάζοντας χρονικούς φραγμούς, προσδίδοντας μια οικουμενική και διαχρονική διάσταση στα ποιήματά του. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο διατρέχει τα ποιήματα όλης της συλλογής. Είναι η βάση της, αποδεικνύοντας έτσι έμμεσα πως η ποίηση είναι συνυφασμένη με τη φιλοσοφία. Ο τίτλος της ενότητας Εκεχειρία οδηγεί σε συνειρμούς σχετικά με τη νοηματική του λειτουργία. Εκεχειρία: προσωρινή παύση συγκρούσεων- διαμάχης. Ποιων συγκρούσεων; Την απάντηση θα την βρει ο προσεκτικός αναγνώστης στην πορεία του βιβλίου. Πάντως, σίγουρα υπονοεί την προσωρινότητα της διακοπής. Ο αγώνας, η σύγκρουση θα συνεχιστούν με νέους όρους…ίσως πιο ελπιδοφόρους (“εμείς…ξεκινήσαμε ξανά για το Όρος των Ελαιών”), παρά τις συχνές αναφορές στη διάψευση και την απογοήτευση (“Έτσι θα χαθούμε και μείς εξόριστοι/ ανέστιοι…”). Η ελπίδα και το όραμα ενυπάρχουν στην ψυχή του ποιητή (“με την πυρίτιδα στα ρουθούνια ατενίζουμε από το παράθυρο ηλιόλουστες μέρες”).
Στη δεύτερη ενότητα “Ημερολογιακές καταγραφές” κυριαρχεί το γ’ ενικό και πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Ωστόσο το ποιητικό υποκείμενο δεν είναι ένας αποστασιοποιημένος, ψυχρός παρατηρητής. Τα πάντα φιλτράρονται από την οπτική και συναισθηματική του θεώρηση. Εδώ κυριαρχεί ο κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός. Και πάλι στην “ανοιχτή” γραμμή του χρόνου. Τα όρια διασπώνται και η θεώρηση αγγίζει το σύνολο τόπων και εποχών. Στην ενότητα αυτή γίνονται σαφείς αναφορές στον Θηριοδαμαστή. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας διττός ρόλος. Άλλοτε είναι ο χρόνος, κάτω από την κυριαρχία του οποίου- συχνά καταπιεστική- οι άνθρωποι τιθασεύονται ή μήπως αγριεύουν περισσότερο εναντιούμενοι στις αποσαρθρωτικές του διαθέσεις (“Ο θηριοδαμαστής χρόνος αδιάφορος…”).
Άλλοτε είναι ο ποιητής ή ακόμη και κάθε άνθρωπος που αντιπαλεύει τα εσώτερα θηρία, τους προσωπικούς του δαίμονες, μα και τις εξώτερες αντιξοότητες (“ο θηριοδαμαστής μπροστά στα άδεια κλουβιά προσεύχεται στην καταιγίδα….”, “η πατρίδα του θηριοδαμαστή ένα κρεβάτι με μια στρατιωτική κουβέρτα/ στο δημόσιο υπνωτήριο”).
Και σε αυτήν την ενότητα οι θεματικοί άξονες του χρόνου, της παρακμής, της αποσύνθεσης, της μνήμης κυριαρχούν. Σε όλη τη συλλογή παρατηρείται συνέπεια του ποιητικού στοχασμού. Aπαρατήρητη δεν περνά και η αναφορά σε θρησκευτικούς-χριστιανικούς όρους και σύμβολα, καταδεικνύοντας την πρόθεση του ποιητή να πετύχει μια ολιστική προσέγγιση της ανθρώπινης ύπαρξης και εντέλει της ίδιας της ζωής. (“Mε σκέψεις για την ύπαρξη του Θεού, των Θεών/ή της ανυπαρξίας τους/δε σώθηκε η ανθρωπότητα… “, “Σε εξόριστους χρόνους νυχτώνει ακόμα και τα Χριστούγεννα”). Η δεύτερη ενότητα, αλλά και όλη η συλλογή, κλείνει με ένα χαρακτηριστικό ποίημα (“Τέσσερα πρόσωπα γράφουν για το τέλος”) που φαίνεται σαν ένας συμπυκνωμένος επίλογος των φιλοσοφικών και ποιητικών αναζητήσεων του δημιουργού, όπου τέσσερα πρόσωπα (ο γεωμέτρης-ο ποιητής-ο μοναχός-ο θνητός) διατυπώνουν την άποψή τους για το τέλος. Το τέλος του ανθρώπου; Το τέλος της ανθρωπότητας; Το τέλος των πάντων;
Το Ημερολόγιο θηριοδαμαστή αποτελεί δείγμα υψηλής, συμπυκνωμένης ποιητικής γραφής ενός έμπειρου και ώριμου ποιητικά δημιουργού.
Ο Α.Σκιαθάς με στιβαρή γραφή που αξιοποιεί τη μεταφορική χρήση της γλώσσας και τη δύναμη της αλληγορικής εικονοποίησης μας καταθέτει ένα έργο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, καθώς προσφέρει πολυεπίπεδες ερμηνείες. Απευθύνεται σε μυημένο κοινό που μπορεί να καταδυθεί στα βάθη της ποιητικής θάλασσας και ν’ ανακαλύψει μαργαριτάρια και σεντέφια!
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.