Κριτική της Τζίνας Καρβουνάκη για την ποιητική συλλογή «Χειρόγραφα» του Αντώνη Δ. Σκιαθά, δημοσιευμένη στο Culture Book.
***
Η νέα ποιητική συλλογή του Αντώνη Δ. Σκιαθά, με τον χαρακτηριστικό τίτλο Χειρόγραφα, συνθέτει ένα ιδιότυπο ποιητικό αρχείο προσώπων, ιστορικών τραυμάτων, πολιτισμικών συμβόλων και υπαρξιακών αγωνιών. Ο ποιητής δεν περιορίζεται στην απλή βιογραφική ή ιστορική αναφορά. Μετατρέπει μορφές όπως η Σύλβια Πλαθ, ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, ο Λόρδος Βύρωνας, ο Άλαν Τούρινγκ ή ο Μάρκος Αυρήλιος σε προσωπεία μέσω των οποίων μιλά για την ήττα, τη μνήμη, την απώλεια, αλλά και για τη διαρκή ανάγκη του ανθρώπου να διασώσει κάτι από το φως μέσα στο σκοτάδι.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η συνομιλία του ποιητή με τη μεγάλη παράδοση της ιταλικής ποίησης. Σε αρκετά σημεία, η γραφή του θυμίζει τον ερμητικό, ιστορικά φορτισμένο κόσμο του Giuseppe Ungaretti, κυρίως όταν η ανθρώπινη εμπειρία απογυμνώνεται μπροστά στον πόλεμο και τον θάνατο. Στους στίχους για τον Ραχμάνινοφ, ‘Άρρωστες οι μέρες χωρίς ποιητές, / δανεικές οι συγκινήσεις με σκοτωμένους / νέους’, διακρίνεται κάτι από την πικρή λιτότητα του Ungaretti, εκεί όπου η Ιστορία μετατρέπεται σε πληγή που επιμένει να αιμορραγεί.
Παράλληλα, ο Σκιαθάς συναντά την ποιητική ατμόσφαιρα του Eugenio Montale, ιδιαίτερα στη χρήση ερειπωμένων τοπίων, θαλασσινών εικόνων και μιας αίσθησης υπαρξιακής διάβρωσης. Ο στίχος ‘Θα μας ρουφήξει όλους και όλα τ’ άπειρο’ αποκτά κάτι από την αίσθηση του Montale ως προς τη αποδόμηση του ανθρώπου μέσα σε έναν κόσμο χωρίς βεβαιότητες, ενώ η φράση ‘Μόνο ο Όμηρος θα μείνει’ μοιάζει να λειτουργεί ως ύστατη καταφυγή μέσα στην κατάρρευση των ιδεολογιών και των πολιτικών συστημάτων.
Στα ποιήματα για τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Φρόιντ ή τον Μαγγελάνο, η γραφή του Σκιαθά θυμίζει τον Salvatore Quasimodo, ιδίως στην ικανότητά του να συμπυκνώνει φιλοσοφικό στοχασμό και ιστορική μνήμη σε εικόνες έντονα συμβολικές. Όταν γράφει ‘Ο ποιητής ως διανομέας θανάτου / ιστορεί πάλι και πάλι, / τα τρένα του Άουσβιτς ψάχνοντας / τις φωλιές των αηδονιών’, η ποίηση γίνεται ένας τρόπος να κοιτάξει κανείς κατάματα την καταστροφή χωρίς να απαρνηθεί την πιθανότητα της ομορφιάς.
Υπάρχουν, ακόμη, στιγμές όπου η συλλογή φέρνει στον νου τον Cesare Pavese, κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οι καθημερινές λεπτομέρειες, μια γάτα, ένα παλιό ρολόι, μια ρίζα μπιγκόνιας, μια βαλίτσα, μετατρέπονται σε φορείς μνήμης και απώλειας. Στο εξαιρετικό ποίημα για τη φωτιά και την Καρχηδόνα, η αγωνία για το τι μπορεί να σωθεί από ένα σπίτι που καταστρέφεται θυμίζει τη βαθιά αίσθηση του Pavese ότι τα αντικείμενα κουβαλούν τη βιογραφία των ανθρώπων περισσότερο ίσως και από τις ίδιες τις λέξεις. Η επαναλαμβανόμενη ερώτηση ‘Πού είναι η πυροσβεστική;’ λειτουργεί τελικά ως υπαρξιακή κραυγή απέναντι σε έναν κόσμο που αργεί πάντοτε να φτάσει όταν όλα έχουν ήδη χαθεί.
Τα Χειρόγραφα δεν είναι μια συλλογή λογοτεχνικών αναφορών. Είναι ένα βιβλίο που επιχειρεί να χαρτογραφήσει τις διαδρομές της μνήμης και της απώλειας μέσα από μορφές που ανήκουν σε διαφορετικές εποχές και τόπους, αλλά συναντιούνται σε ένα κοινό πεδίο: εκεί όπου ο άνθρωπος παλεύει να διατηρήσει την ανθρωπιά του απέναντι στον χρόνο, την Ιστορία και την καταστροφή. Σε αυτήν ακριβώς τη συνάντηση βρίσκεται και η δύναμη της συλλογής.
Πηγή | Copyright: Culture Book | Τζίνα Καρβουνάκη
Κανένα προϊόν στο καλάθι σας.